Categorie: Non classé

Het Rijksvastgoedbedrijf beheert ruim 42.000 hectare agrarische grond. Om duurzaam bodembeheer beter te kunnen monitoren en stimuleren, zet de organisatie de Open bodemindex (OBI) in. Senior adviseur bij het team Gronden van het Rijksvastgoedbedrijf, Michiel van Rijckevorsel, legt waarom inzicht in bodemkwaliteit steeds belangrijker wordt voor de organisatie en welke rol de OBI daarbij speelt.

Waarom is bodemkwaliteit zo belangrijk voor het Rijksvastgoedbedrijf?

“Voor ons is bodemkwaliteit onlosmakelijk verbonden met goed portefeuillebeheer. We beheren een omvangrijke agrarische grondportefeuille en een gezonde bodem zorgt ervoor dat de landbouwgrond ook op de lange termijn productief en waardevol blijft.

Daarnaast draagt duurzaam bodembeheer bij aan belangrijke maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit en het verminderen van de uitspoeling van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen. Die combinatie van economisch én maatschappelijk belang maakt bodemkwaliteit voor ons een belangrijk thema.”

Waarom zijn jullie met de Open bodemindex gaan werken?

“Duurzaam bodembeheer staat bij het Rijksvastgoedbedrijf hoog op de agenda. Maar voordat je kunt verbeteren, moet je eerst weten waar je staat. Voor een groot deel van onze regulier verpachte gronden voeren we zelf geen periodieke bodemonderzoeken uit. We zochten daarom naar een instrument dat ons inzicht geeft in de bodemkwaliteit van de hele portefeuille. De Open bodemindex bleek daarvoor een goede oplossing.”

Hoe zetten jullie OBI nu in?

“Begin 2025 hebben we een eerste rapportage ontvangen van onze volledige agrarische grondportefeuille. Die willen we periodiek laten herhalen, zodat we ontwikkelingen in de tijd kunnen volgen. Wanneer bepaalde bodemindicatoren veranderen, kunnen we onderzoeken wat daarvan de oorzaak is en – bij achteruitgang van bodemindicatoren – welke maatregelen mogelijk zijn. Zo helpt OBI ons om trends zichtbaar te maken.”

Wat maakt OBI voor jullie waardevol?

“Het grote voordeel is dat de OBI-tool in één overzicht een beeld geeft van de bodemkwaliteit van onze volledige portefeuille. Dat is praktisch onhaalbaar met alleen losse perceel analyses.

We kijken daarbij niet naar één indicator, maar naar het totaalbeeld. Juist de samenhang tussen de verschillende bodemindicatoren vertelt iets over de kwaliteit van een bodem. Als één of meerdere indicatoren opvallend laag scoren, kan dat aanleiding zijn om gericht aanvullend onderzoek te doen.”

Gebruiken jullie OBI ook al in gesprekken met pachters?

“Nog niet, maar dat is wel onze ambitie, daarvoor is ook een verdere doorontwikkeling van de OBI gewenst. We zien OBI vooral als een extra gespreksinstrument. In de toekomst willen we onze rentmeesters de mogelijkheid geven om perceelrapportages te gebruiken tijdens gesprekken met pachters over duurzaam bodembeheer.

Daarvoor is het wel belangrijk dat er steeds meer informatie op perceelsniveau beschikbaar komt en dat dit op verschillende niveaus makkelijk  toegankelijk is. Hoe completer de data, hoe waardevoller de inzichten. En het betekent ook iets voor de capaciteit. We hopen in de toekomst meer rentmeesters ter beschikking te hebben.”

Wat heeft jullie het meest verrast?

“De eerste rapportage over onze portefeuille gaf een veel completer beeld dan we vooraf hadden verwacht. We kregen niet alleen inzicht in de productiviteit van de bodem, maar ook in ecosysteemdiensten zoals koolstofvastlegging, bodembiodiversiteit en de nutriëntenkringloop. Daarnaast viel op hoe snel de OBI-tool deze inzichten toegankelijk maakt.”

Hoe zien jullie de toekomst van OBI?

“Wij verwachten dat bodemwaardering de komende jaren een steeds grotere rol gaat spelen in gebiedsontwikkeling en beheer. Dat vraagt wel om meer en betere bodeminformatie op perceelsniveau. En daarmee stijgt de waarde van het instrument.”

Welke boodschap wil je andere organisaties meegeven?

“Sluit je aan. Hoe meer bodeminformatie beschikbaar komt, hoe beter we samen inzicht krijgen in de kwaliteit van onze bodems. Dat helpt niet alleen individuele organisaties, maar draagt ook bij aan een duurzamer beheer van landbouwgronden in Nederland.”

Als OBI-gebruiker worden je data volledig beschermd. Alleen de gebruiker heeft inzicht in zijn gegevens. Je bepaalt zelf of je deze wilt delen met anderen.

Fadyan Pronk van a.s.r. real assets legt uit waarom duurzaam bodembeheer voor de organisatie waarvoor hij werkt van groot belang is. a.s.r. real assets ondersteunt samen met Vitens en Rabobank sinds haar start in 2021 de Open bodemindex. Samen vormen zij het onafhankelijke bestuur van Stichting Open bodemindex. Niet vanuit commercieel belang, maar vanuit de overtuiging dat zorgvuldig bodembeheer goed is voor iedereen.

“We moeten landbouwgrond in betere staat doorgeven aan de volgende generatie”

Fadyan Pronk is verantwoordelijk voor het beheer van de landbouwgronden binnen het ASR Dutch Farmland Fund, het landbouwgrondfonds van a.s.r. real assets. Vanuit die rol ziet hij zorg voor de bodem als een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

“De eeuwigheidswaarde van de bodem is voor ons het belangrijkste. We beleggen niet voor de korte termijn, maar kijken verder. De kwaliteit van de bodem bepaalt of landbouwgrond op lange termijn productief blijft, hoe weerbaar deze is tegen klimaatverandering en hoeveel maatschappelijke waarde zij kan leveren.”

Voor het ASR Dutch Farmland Fund is bodemkwaliteit daarom direct verbonden aan de lange termijnwaarde van landbouwgrond. Het doel is om landbouwgrond in betere staat door te geven aan een volgende generatie boeren.

“Investeren in duurzaam bodembeheer moeten we samen doen”

“De motivatie om hierin te investeren is tweeledig. Enerzijds neemt de druk om de agrarische sector te verduurzamen sterk toe”. Volgens Fadyan ligt die verantwoordelijkheid niet alleen bij boeren, maar bij de hele keten: van agrariër tot consument.

“Verbeteringen in duurzaam bodembeheer vragen vaak om investeringen van boeren. Daarom ondersteunt het ASR Dutch Farmland Fund agrariërs door hen te belonen voor maatregelen die bijdragen aan een betere bodemkwaliteit. Anderzijds zorgt duurzaam bodembeheer ook voor waardevastheid van landbouwgrond, zowel financieel als ecologisch. Investeren in gezonde bodems draagt direct bij aan de waarde van landbouwgrond op de lange termijn”.

OBI als onderdeel van duurzaamheidsbeloning

Om inzicht te krijgen in de bodemkwaliteit van de percelen, stelt het Nederlands Meetinstituut jaarlijks een rapportage op met bodemscores via de OBI. “Deelname aan de OBI is onderdeel van de duurzaamheidsbeloning van het landbouwgrondfonds. Agrariërs kunnen een korting van 5 tot 10 procent ontvangen op de canon wanneer zij voldoen aan verschillende duurzaamheidseisen, waaronder deelname aan de OBI”.

Dit betekent dat de agrariër bodemdata beschikbaar stelt aan Stichting Open bodemindex, de OBI-score deelt met het fonds en zich inspant om deze score te verbeteren.

Waarom OBI waardevol is

De OBI maakt het mogelijk om percelen te vergelijken, voortgang over meerdere jaren te meten en duurzaamheidsdoelen beter te onderbouwen.

“De kracht van OBI zit in de verbinding tussen beleid, praktijk en rapportage. Hoewel agrariërs OBI nog niet altijd actief gebruiken als dagelijks sturingsinstrument, groeit de praktische waarde door de integrale OBI en koppelingen met bestaande adviestrajecten, zoals het bedrijfsbodemwaterplan”.

“OBI maakt beloning mogelijk voor bijdrage aan gezond voedsel, biodiversiteit en waterkwaliteit”

Volgens Fadyan krijgt OBI in de toekomst een steeds grotere rol:  “OBI helpt agrariërs om de bodem duurzamer te beheren én geeft grondeigenaren, financiers en ketenpartners de mogelijkheid om boeren te belonen voor hun bijdrage aan gezond voedsel, biodiversiteit en waterkwaliteit. Zo wordt duurzaam bodembeheer niet alleen een verantwoordelijkheid, maar vooral een gezamenlijke investering in de toekomst van de landbouw”, sluit Fadyan af.

é

Goed nieuws voor gebruikers van de Open Bodem Index. Als eerste stap naar verdere uitbreiding naar de verschillende ecosysteemdiensten is de OBI-tool uitgebreid met vier nieuwe indicatoren op het gebied van waterregulatie en – kwaliteit. Daarmee biedt onze tool in één oogopslag een nog completer beeld van de bodemkwaliteit en de functies van een perceel en kun je je bodem nog beter managen.

Water speelt een belangrijke rol in de bodem. Water beïnvloedt bijvoorbeeld de beschikbaarheid van voedingsstoffen, de wortelontwikkeling van gewassen, het bodemleven én het vermogen van de bodem om stoffen vast te houden of af te voeren. Door de waterkwaliteit en – kwantiteit mee te nemen in de beoordeling van je bodem ontstaat er dus een beter inzicht in het effect van de bodemkwaliteit op het totale ecosysteem.

De volgende waterindicatoren zijn toegevoegd onder het tabblad ‘Milieu’:

1. Nitraatuitspoeling – risico op stikstofuitspoeling naar het grondwater
2. Stikstofafspoeling – risico op stikstofafspoeling naar oppervlaktewater
3. Pesticidenuitspoeling – risico op uitspoeling van gewasbeschermingsmiddelen
4. Grondwateraanvulling – bijdrage van een perceel aan de aanvulling van grondwater

Daarnaast zijn twee bestaande indicatoren hernoemd:

• Stikstofafspoeling heet nu N-retentie oppervlaktewater
• Stikstofuitspoeling heet nu N-retentie grondwater

Ook zijn er wijzigingen in de opbouw van de tool:
– Het tabblad ‘Biologie en Milieu’ heet nu ‘Milieu’
– Het tabblad ‘Bodemstructuur’ heet nu ‘Bodemstructuur’ en  daaronder vind je het tabblad ‘Biologie’
– De biologische indicatoren ‘Ziektewerendheid‘ en ‘Microbiële activiteit‘ zijn verplaatst naar het tabblad’ Bodemstructuur en Biologie’

Door deze uitbreiding kan de OBI-score van een perceel hoger of lager uitvallen dan voorheen. Dat is logisch, omdat er nu meer bodemfuncties worden meegenomen in de beoordeling.

Stichting Open bodemindex heeft begin 2025 een EIP-subsidie ontvangen voor het OBI Impact project. Dit tweejarige project richt zich op de doorontwikkeling van de Open Bodemindex.

Samen met partners NMI Agro, WUR Environmental Research, WUR Livestock Research (De Marke), PPP Agro en agrarisch ondernemer Leendert Jan Onnes zijn we volop bezig geweest met het neerzetten van de inhoudelijke en technische basis voor deze vernieuwingsslag van de OBI. Deze vernieuwing vindt plaats op drie gebieden. We zetten ze hieronder op een rij.

1. Verbreding van de OBI en integratie BLN 2.0

De OBI wordt uitgebreid met meerdere ecosysteemdiensten van de bodem. Dit gebeurt volgens de reken- en meetmethode van BLN 2.0, een methode om de bodemkwaliteit te meten.

Momenteel is de OBI vooral gericht op primaire productie via OBI-scores. Daarmee beoordeelt de tool hoe goed de bodem gewassen en planten kan ondersteunen in hun groei en opbrengst.

Binnen OBI Impact werken we toe naar een rekenhart waarin, naast primaire productie, ook de volgende ecosysteemdiensten worden meegenomen:

• waterregulatie en zelfreinigend vermogen
• koolstofvastlegging en klimaatregulatie
• bodemdiversiteit en habitatvoorziening
• het faciliteren van de nutriëntenkringloop

Hiermee wordt de inzetbaarheid van de OBI aanzienlijk verbreed.

2. Professionalisering IT en data-infrastructuur

Daarnaast wordt binnen OBI Impact gewerkt aan een verdere professionalisering van de data- en IT-structuur. Zo wordt het eenvoudiger om de OBI te koppelen aan andere IT-systemen van boeren en grondeigenaren. Ook wordt het makkelijker om, op verzoek van boeren, data te delen met derde partijen.

3. Nieuwe module in OBI: handelingsperspectief

Deze toevoeging aan OBI geeft meer mogelijkheden qua inzicht van de impact van handelen op  je OBI-scores. Bodemadviseurs en gebruikers krijgen op die manier een handreiking hoe ze om kunnen gaan met de uitkomsten van OBI.

De nieuwe rekenmodule laat zien:

• wat het effect is van beheermaatregelen op de bodem
• welke maatregelen de bodem kunnen verbeteren
• hoe groot dat effect is

Zo krijgen gebruikers naast een score ook inzicht voor het maken van keuzes en beslissingen voor hun bedrijfsvoering.

Praktijktest in het veld

In het komende teeltseizoen wordt de vernieuwde OBI getest bij akkerbouwers en melkveehouders. Zo krijgen we tijdens het project reeds inzichten in hoe de tool in de praktijk bijdraagt aan betere keuzes op het erf. En kunnen we op basis van die inzichten ook weer aanvullende zaken oppakken of aanpassen.